Dag 73, dinsdag 2 april 2002

Om 6.00u haalt de wekker ons uit onze slaap terwijl de zon zijn best doet om boven de horizon uit te komen. Ons ochtendritueel lopen we snel af en om 7.30u staan we fris en wel op het vliegveld. Als we uit de auto stappen worden we meteen bestormt door jongens die onze gids willen zijn, maar gelukkig druipen ze snel af als onze gids ons enthousiast begroet. Zoals afgesproken heeft hij hier een groep met touristen afgezet, die direct vanuit S?var? naar Frankrijk vliegen en we zijn net op tijd om het vliegtuig de lucht in te zien gaan.

Vanaf het vliegveld rijden we, nu dus vergezelt door Seydou, naar Sangha, een dorpje in de Dogon. In het frans heet dit gebied Pays de Dogon, het land van de Dogon. Het is een uitgestrekt gebied in centraal/oost Mali grenzend aan Burkina Faso. Het meest in het oog springende kenmerk van dit gebied is wel de Falaise de Bandiagara, een rotswand die zich over een lengte van 150 km. uitstrekt en de scheiding vormt tussen het hoge plateau ten westen en het lage plateau ten oosten ervan. De naam van het gebied is afgeleid van het volk dat er al vele decennia leeft, de Dogon. Het unieke van het Dogon volk is dat zij zich weinig aantrekken van de buitenwereld en nog steeds volgens vele complexe oude rituelen leven. De enige echt grote en merkbare invloed is waarschijnlijk de Islam. Hoewel alle Dogon ook nog het traditionele geloof aanhangen is een grote groep bekeert tot moslim, maar dus nooit voor 100%.

Totaan het plaatsje Bandiagara is het een goede asfaltweg, maar vanaf hier rijden we over een track van afwisselend rotsige bodem en betonnen platen. Tijdens de rit hebben we allebei al meteen een goed gevoel bij onze gids. Hij is zelf geboren en getogen in de Dogon en woont nu in Sangha. Terwijl we naar zijn nieuwe bandje met muziek uit het noorden van Mali luisteren vertelt hij al het een en ander over zijn volk, het gebied en zichzelf.

Funeral ceremony in Ogol du Bas.

Om ongeveer 11.00u komen we aan bij de Gite de la Femme Dogon waar we onze eerste nacht zullen doorbrengen. We kletsen verder met de gids en terwijl we op ons eten wachten maken we plannen voor de komende dagen. We hadden in Mopti al een all-in prijs afgesproken van 10.000 CFA per persoon per dag en wilden in eerste instantie 4 dagen rondtrekken. Het blijkt echter dat er zaterdag nog een speciale ceremonie is in Bamba. Dit willen we niet missen en het lijkt ons ook wel verstandig dat er dan een gids bij is om wat uitleg te geven en zo worden het dus 5 dagen. Na de spaghetti krijgen we te horen dat er matrassen klaarliggen op een overdekt balkon waar we kunnen uitrusten, want het is nu toch veel te warm om iets te gaan doen.

Om ongeveer 15.30u, de temperatuur is dan weer iets aangenamer aan het worden (geen 44 graden meer maar 40 graden!!!), maken we ons klaar voor een wandeling naar de dam die bij Sangha gebouwd is. Als we denken dat we klaar zijn is de gids blijkbaar nog niet helemaal tevreden. Hij zoekt nog even en komt terug met een hoed voor mij, Morten, en een echt Dogon petje voor Sas.

We lopen eerst over een rotsplateau en krijgen meteen wat uitleg. De dorpjes worden hier alleen maar op de rotsen gebouwd omdat hier niets kan groeien. De stukken waar wel aarde aanwezig is zijn gereserveerd voor de landbouw en een gebouw hierop plaatsen is taboe. De dam blijkt uiteindelijk een heel klein mini, mini dammetje te zijn, maar is desalniettemin van grote waarde voor de bevolking hier

Funeral ceremony in Ogol du Bas.

Na de dam lopen we direct door naar Ogol du Bas, een dorpje waar een begrafenis ceremonie aan de gang is. Vanaf het dak van een huis hebben we een prachtig overzicht op het 'pleintje' waar alles plaatsvindt. Centraal staat een groepje stenen met een kalebas, een zwart/wit geblokt kleed en een geweer, wat symbool staat voor de overledene. Daaromheen staan in een grote cirkel een groep mensen, aan de ene kant voornamelijk de vrouwen en aan de andere kant voornamelijk de mannen. Terwijl een groepje mannen muziek maakt, lopen en springen anderen in het rond met geweren terwijl ze schoten lossen op 'de geest' van de overledene. Hiermee willen ze de geest verjagen uit het dorp, zodat deze niet de familie blijft achtervolgen. Het geheel wordt afgesloten door een aantal mannen met rode maskers en kleding. De Sirg?, het masker van de slang, is hierbij heel belangrijk. Bij de overlijdings ceremonies wordt deze gebruikt om de geest te begeleiden op zijn weg uit het dorp en naar zijn laatste rustplaats. De Sirg? die wij zien is 'slechts' 6 meter hoog, maar afhankelijk van de belangrijkheid kan deze tot wel 10m hoog de lucht in reiken. De drager ervan weet ondanks deze lengte nog behendig in de lucht te springen en te buigen voor de overledene.

Op de terugweg komen we op een voetbalveldje terecht (geen gras, maar zand en steentjes) waar wat jongens bezig zijn. Het blijkt dat Seydou jarenlang het jeugdteam van Sangha heeft gecoached. Hij schiet enkele malen op het doel, met slechts 1 misser. Ik, Morten, probeer het ook, maar scoor slechts 1 maal!!! De jongens hebben grote lol en vinden het prachtig dat ik ook mee doe.

Als we bij de gite aankomen is het een stuk drukker geworden. Twee meisjes bekijken op onze auto de route en Sas raakt ermee aan de praat. Het blijken amerikanen te zijn die hier in Mali voor 4 maanden verblijven voor hun studie en ze hebben nu een weekje vakantie. Even later kunnen we aan tafel en krijgen we weer warm eten, ditmaal een aardappel schotel. We genieten van het eten en de luxe dat we niet hoeven te koken en af te wassen!

Inmiddels zijn er op het terras, het dak van de huisjes hier, matrassen klaargelegd zodat we onder de sterrenhemel kunnen slapen. De terrassen worden door de Dogon bevolking zelf ook hiervoor gebruikt en het is dus niet speciaal om de touristen te vermaken. We slapen nu dus zonder klamboe, volgens Seydou is het niet het juiste seizoen voor de muggen, en we zijn benieuwd hoe het ons gaat bevallen.

Dag 74, woensdag 3 april 2002

View from Falaise over Banani.

We hebben gisterenavond Morten's alarm op zijn horloge om 5.45u gezet, maar zijn al om 5.30u wakker!! Een harde wind en een vreemde plaats hebben ons toch wel een onrustige nacht bezorgt, maar het wakker worden op een terras met de geluiden van een dorp dat ontwaakt maakt dit weer goed.

Seydou heeft vannacht in zijn huis in Sangha geslapen en we hebben afgesproken dat hij ons om 6.30u op komt halen. Als we beneden komen staat het ontbijtje al klaar wat natuurlijk veel in tijd scheelt. Wij staan op de afgesproken tijd dan ook netjes klaar (jawel, niet te geloven he!), maar Seydou is nog nergens te bekennen. Als hij komt moet ook hij nog eten en pas om 7.15u beginnen we aan onze tocht.

We lopen vanaf de gite door Sangha richting Bongo. Via een rotsplateau van zwart vulkanisch gesteente komen we op een uitzichtspunt. Helaas zorgt een sahelwind voor de nodig stof en is ons zicht dus beperkt. De mistige contouren van de rotsen zorgen nu wel voor een versterking van de mystiek die rondom de Dogon hangt.

Bij Bongo is onder het plaatsje in de rots een grot, die een natuurlijke tunnel vormt van de ene naar de andere kant. We lopen even door de tunnel, maar de betonnen platen die aan de andere zijde liggen vanwege de voormalige weg, die door de grot liep, doen afbreuk aan de historie.

Na Gogoli, een plaatsje waar een Spaanse kunstenaar ook een dogon woning en een atelier heeft, lopen we via een kloof langs de rand van de rots naar beneden. In Banani Sirou, een dorpje op het lage plateau, stoppen we bij de Togu-na. Dit is een lage overkapping die in ieder dorpje centraal staat en waar de oudere mannen samen komen om dorpszaken te bespreken of gewoon te ontspannen. We mogen foto's en video-opnamen maken en kopen hier ook een Dogonpetje (=Goro Kakora). Als we verder lopen, zijn er veel mensen die ons hun beeldjes, maskers etc. willen laten zien. We leggen aan Seydou uit dat het voor ons echt niet mogelijk is om allerlei souvenirs te kopen en gelukkig begrijpt hij dat en legt hij het ook uit aan de mensen. Bij een hotel/restaurant rusten we uit en nemen we een colaatje. Als we af moeten rekenen schrikken we ons rot, normaal betalen we ongeveer 225 CFA per flesje en nu moeten we ineens 600 CFA per flesje afrekenen! Seydou ziet dat we schrikken en vertelt ons, enigszins verontschuldigend, dat het komt omdat ze de drank speciaal hier naar toe moeten vervoeren. We begrijpen dit wel, maar wij houden het verder toch maar bij ons water en de siroop.

The stairways to Banani Sirou.

Na deze tussenstop wandelen we over de lage vlakte via Kokorou, bekent in Mali vanwege de afbeelding ervan op een biljet van de voormalige munteenheid, verder naar Ibi. Het lage plateau bestaat voornamelijk uit zand en een echte savanne begroeiing, accacia's en baobabs zijn hier volop te vinden. Helaas heeft ook hier veel van de oude begroeiing plaats moeten maken voor landbouw grond waardoor het steeds minder groen raakt.

In Ibi kunnen we lekker onder een afdak in de schaduw zitten. We krijgen een emmer water om ons wat op te frissen en terwijl we op het eten wachten, worden er matjes en slaapzakken (van disneys zeemeermin) neergelegd waar we op kunnen liggen. Na de warme maaltijd drinken we thee en kletsen we verder met Seydou. Hij vertelt volop en vindt het geweldig dat we echt geinteresseerd zijn in de cultuur van de Dogon. We maken veel aantekeningen in een schrift, want we willen er later een mooi artikel van schrijven voor op de website (www.africarevealed.com).

Rond 15.30u, als de ergste hitte voorbij is, bezoeken we een klein marktje. Het is een drukte van jewelste rondom alle koopwaar. De marktvrouwen en -mannen zitten op de grond met hun waar voor hun op de grond uitgestald, al dan niet netjes op een doek. De kronkelige stammetjes die de overkappingen van enkele kraampjes ondersteunen geven hier een natuurlijke aanblik. Wel is duidelijk dat de overkapping alleen is om de zon tegen te houden, want tegen regen zijn ze niet bestand.

Seydou wenkt ons om bij een man te komen kijken en met de, voor ons moeilijk te onderscheiden, klanken van de Dogon taal komt er een zakje tevoorschijn. Uit het leren zakje pakt hij een metalen 'harpje', een steentje en wat zwart watjes achtig spul. Het zwarte spul wordt op het steentje gelegd en met 1 enkele slag weet de man het wol 'aan te steken'. Ook wij mogen het proberen, maar na enkele pogingen geven we het op zonder resultaat. Als wij dus in de bush zitten met deze spullen zal het voor ons nog niet meevallen om er een vuurtje mee te maken!!

We hebben geen water meer en in Ibi is geen pomp, alleen een put. Seydou wil echter niet dat we water uit de put ongezuiverd drinken, omdat een put open is en er dus veel meer kans is op ziektes in het water. We denken dat het wel moet lukken zonder het water, want het is nog geen 5 kilometer, maar de wandeling door het mullere zand is toch zwaarder dan we dachten. We zijn blij als we in Koundou aankomen en meteen onze flessen bij de pomp kunnen vullen.

Bij een vriend van Seydou worden we vriendelijk ontvangen en hier zullen we ook de nacht doorbrengen. Met alleen een muurtje om ons heen en een houten deurtje waarbij je door de spleten naar buiten kan kijken, nemen we een afrikaanse douche (emmertje met water). Het is voor ons al zo normaal dat we ons hier niet aan storen en we frissen ons dan ook heerlijk op. Daarna eten we rond 19.30u weer een warme maaltijd (echt luxe!!) en laden onze digitale foto's in in de laptop. Samen met Seydou bekijken we de foto's en hij vindt het fantastisch. Moe maar voldaan zoeken we al vroeg ons matrasje op, op het dak van het huis. Het schiet nog even door me heen dat ik, Sas, nu niet moet gaan slaapwandelen, maar daar staan we maar niet te lang bij stil.

Dag 75, donderdag 4 april 2002

Waking up in the morning.

Na een goede nachtrust worden we om 5.30u alweer wakker. De ervaringen van de eerste ochtend in de Dogon krijgen deze ochtend een nog mooier vervolg. Vanaf het terras kijken we uit op een 'pleintje' met een waterpomp en hier zien we de eerste vrouwen, nog in de schemering, al ijverig aan het werk. Ook horen we een man die op een trommel het dorpje wakker maakt, ja het is al 6.00u opstaan dus!!!!! Dit schijnt hier normaal te zijn omdat de dorpen vaak collectief aan het werk gaan. Ik, Sas, heb wel enorme spierpijn en merk dat ik het vele wandelen niet gewent ben. Volgens Seydou gaan we vandaag een mooie, maar zware dag tegemoed in de bergen, dus we zijn benieuwd hoe onze benen dit gaan vinden.

We ontbijten en om 7.00u beginnen we met onze wandeling over de vlakte richting Les Trois Youga, drie dorpjes die op een vrijstaande berg, los van de falaise, liggen en allemaal Youga in hun naam hebben. Het duurt niet lang of we beginnen met de klim. De kok die onze maaltijden van gisteren verzorgt heeft, voegt zich al snel bij ons en zo gaan we dus met privegids en kok op pad!

Het eerste gedeelte lopen we, langzaam steigend op rotsen, maar al snel wordt het steiler en moeten we meer klauteren. Ons klimmersbloed begint sneller te stromen in deze omgeving en af en toe hebben we zelfs het gevoel dat we een makkelijke route zonder touw en op onze teva's (de bergschoenen liggen nog in Sangha in de auto) aan het klimmen zijn. Met flink hijgen bereiken we het eerste dorpje, Youga en Bas. De omstandigheden maken het leven hier enorm zwaar en we zijn dan ook danig onder de indruk. Water is er op deze hoogte niet te vinden en dus wordt al het water beneden uit de putten gehaald. Ook alle andere voorraden zoals drank en eten moeten de vrouwen iedere dag op hun hoofd naar boven dragen. Een geitje dat boven op het dak van een huisje staat maakt het gelukkig wat speelser en ook de kinderen vliegen, zonder angst en problemen, met veel plezier over de rotsen heen.

Wij stoppen om te drinken (ondanks dat het duur is willen we toch op deze manier een bijdrage leveren aan de mensen hier) en bij te komen. Er staan ook wat beeldjes en twee Dogon deurtjes en Seydou legt uit dat hij een nieuwe heeft laten maken. Een Dogon deurtje is van hout en versierd met inscripties zoals de eigenaar ze wil hebben. De scharnierpunten steken boven en onder uit en deze worden ingemetseld of met bijvoorbeeld ijzerdraad vastgezet.

Niet veel later kijken we een klein huisje binnen waar een oud vrouwtje aan het werk is. Ze is van katoen plukken garen aan het spinnen, maar helemaal met de hand. Ze doet dit met een klein klosje dat aan een stokje met een eiervormig gewichtje aan de onderkant zit. Dit klosje draait ze waardoor het katoen oprolt tot een draad en vervolgens rolt ze het verkregen draad verder op het klosje om weer het volgende plukje 'op te winden'.

Youga Dogori.

Aan de bovenkant van het dorpje aangekomen, kijken we uit op hele oude Dogon structuren. De rots heeft hier een flinke inham waardoor er een natuurlijk plafond is ontstaan. De 'torens' lopen vanaf diverse rotsen totaan dit plafond en het geeft ons het gevoel alsof we door een Efteling attractie lopen. Seydou vervolgt zijn verhaal: Het Sigui feest is een feest dat een keer in de zestig jaar plaatsvindt en in Youga Dogori, het dorpje waar we nu zijn, zijn oorsprong heeft. Tijdens dit feest wordt door de bevolking aan hun voorouders om vergiffenis gevraagd voor de zonden die zij hebben begaan. Dit alles wordt met een zeer uitgebreide ceremonie gehouden en er wordt gebruik gemaakt allerlei maskers, die in de Dogon cultuur zowieso een belangrijke plaats innemen. We lopen verder in een kloof en klimmen via een trapje, een boomstam met wat rechte stukjes eruit gekapt en bovenin een V zodat hij niet kan wegdraaien, omhoog om zo boven op de berg terecht te komen.

Inmiddels is de zon ook aan zijn dagtaak begonnen en is het flink bakken zo onbeschut bovenop de rotsen. Over de vlakke bergtop lopen we naar de andere kant om iets later onder een boom in de schaduw plaats te nemen om te lunchen. De kok heeft hiervoor alle spullen meegedragen en zo worden de sardientjes met verse ui en wat maggi klaargemaakt om samen met het brood opgegeten te worden. Als we opruimen maak ik naar Sas nog de opmerking dat Seydou netjes al het afval in een plastic zakje stopt om niet veel later protesterend tegen hem in te gaan. Hij wil het afval gewoon hier langs de rots weggooien omdat hier toch nooit iemand komt en de regen het niet kan wegspoelen en het dus niet bij een dorpje terecht kan komen. Wij willen er echter niets van weten en nemen het afval dus mee. Nog geen 5 minuten later lopen we Youga Piri, het derde dorpje, binnen. Hier houden we onze vaste middagrust en drinken wat thee.

Om 16.00u hervatten we onze wandeling en zakken we verder af tot we weer op het lager gelegen plateau lopen. Via een zandpad en onder een mooie oranje gekleurde avondhemel lopen we naar Yendouma, het dorpje waar we overnachten en dat gelukkig niet ver weg meer is.

Als we op het terras een biertje zitten te drinken komt Seydou met een potje aanzetten. Hij heeft deze speciaal voor Sas gekocht, het is een soort tijgerbalsem. Ik krijg opdracht om hiermee 's-avonds de vermoeide beentjes van Sas te masseren, wat ik ook netjes doe. Dit is weer een puntje waarom we Seydou zo enorm waarderen.

Als avondeten wordt er door de kok kip en rijst klaargemaakt. Op zich is het heel lekker, maar wij zijn toch niet echt gewent dat ze de hele kip erin doen, met kop en al dus!!!!! Seydou biedt ons nog de oogjes aan, maar die slaan we toch echt af. Verder is de kip heerlijk mals en eten we onze buikjes weer rond.

En zoals gewoonlijk in de Dogon gaan we de nacht weer in op een terras.