Dag 76, vrijdag 5 april 2002

Yendouma.

Gezandstraald worden we wakker. Een harde wind en het zand dat werd meegeblazen hebben er wederom voor gezorgd dat we meerdere malen van de sterren hebben kunnen genieten. Het ontbijt, oliebollen (gefrituurd deeg) met suiker en jam maken veel goed en eigenlijk eten we teveel.

Vandaag maken we onze ronde af en keren we weer terug naar Sangha. Morgen en overmorgen rijden we dan nog met de auto door de Dogon. Vanwege de hoge temperaturen die al vrij vroeg in de ochtend bereikt worden, vertrekken we om 07.00u in rap tempo zodat we voor de middag onze bestemming kunnen bereiken.

BR>
Onderweg komen we slechts 1 dorpje tegen, Tigoui. Hoewel het Dogon volk een mengeling van moslims, christenen en animisten (traditioneel geloof) is, wonen er in Tigoui alleen maar animisten. Ze gaan in het dorp zo ver dat iemand die een ander geloof aanhangt hier niet kan wonen en binnen een jaar zal sterven als hij zo koppig is om wel in het plaatsje te blijven!!

Net voor het dorpje, dat in een kloof omhoog is gebouwd, staan we versteld van de enorme groentetuinen die op de vlakte aangelegt zijn en waar veel mensen ijverig aan het werk zijn. In de schaduw van een grote groep mango bomen lopen we vervolgens het dorpje binnen. Langs de kleine hutjes komen we langzaam steeds hoger. Het ritme van een aantal drums komt steeds dichterbij en ook hier blijkt weer een overlijdingsceremonie plaats te vinden. Nu zien we goed het verschil tussen een groter, en toch ook touristischer dorp, en een klein, wat meer afgelegen, dorpje. Hier zijn geen toeschouwers en de ceremonie gaat er veel persoonlijker aan toe. Ook wij blijven hier niet hangen, want Seydou houdt strak de tijd in de gaten.

Tiogou.

Een eenvoudige klauterpartij brengt ons weer boven op het plateau. We lopen nog een tijd langs een kloof die langzaam aan kleiner wordt. De indrukwekkende wanden doen ons denken aan de Verdon in Frankrijk en we zijn ervan overtuigd dat dit een mooi klimgebied zou kunnen zijn, ware het niet dat dat afbreuk doet aan de culturele waarde van de Dogon (en de bevolking van de Dogon zouden dit hoogstwaarschijnlijk ook niet toestaan).

We lopen flink door en stoppen af en toe om wat te drinken en om de omgeving in ons op te nemen. Tot nu toe heeft de Dogon ons iedere dag een andere aanblik gegeven en vandaag is hierop gelukkig geen uitzondering. Het is moeilijk te beschrijven wat hier zo speciaal is. Door het ontbreken van dorpjes straalt dit gebied een enorme rust uit. Een kleurrijk uitzicht over de vallei met zijn rode aarde en de afstekende groene moestuinen van Tigoui vormen een mooi contrast met de zwarte rotsen en de gele wilde grasvelden.

Rond 11.15u komen we, toch wel vermoeid, aan bij het huis van Seydou in Sangha Bini. Hier worden we voorgesteld aan zijn familie en krijgen we de kans om onder een afdakje even lekker uit te blazen. Seydou feliciteert ons met onze prestatie en is toch wel onder de indruk, normaal neemt hij voor deze wandeling een hele dag de tijd. Natuurlijk zijn wij dus ook wel een beetje trots.

Terwijl Seydou nog wat zaken moet regelen, bekijken wij een aantal fotoalbums van hem. De foto's zijn allemaal opgestuurd door touristen die samen met hem een tour hebben gedaan. Als hij terugkomt gaan we in een huisje eten. Hier zien we opeens een TV in een ander kamertje staan en Seydou legt uit dat het dorp geld heeft gespaard om deze te kopen en dat Seydou het resterende bedrag heeft bijbetaald. Unaniem was het dorp het er daarom overeens dat de TV bij hem mag staan. Verder vertelt hij enthousiast over de grootse plannen die hij met het gebouwtje heeft, want hij wil hier een gastenverblijf van maken zodat vrienden (en hij zegt dat wij daar ook toe behoren) hier in de toekomst kunnen overnachten als ze voor langere tijd naar de Dogon komen. Na het eten wordt er een kan met bisap gebracht. Wij kennen dit alleen als een koude, frisse drank, maar deze is warm en heel zoet, maar wel lekker.

Voordat we weer verder rijden naar Irelli willen we ons nog even opfrissen. De proteg? van Seydou, een jongetje uit een ander dorp waar Seydou zich over ontfermt, wijst ons de weg naar de gite waar we een lekkere douche kunnen nemen. Als we op de binnenplaats lopen is het toch wel weer fijn als we ons autootje zien.

Als Seydou ons komt halen vertellen we hem eerst van onze ervaringen tijdens het douchen. Een aantal kinderen waren namelijk al aan het zeuren toen we bij de auto bezig waren, en toen Sas onder de douche stond was er eentje zo brutaal om door het raam om een kadeau te vragen. Seydou is furieus en wil weten wie het was. Helaas is het voor Sas niet mogelijk om dat te zeggen omdat ze haar bril niet op had en het ook zo snel ging. Het duurt echter niet lang voordat Seydou erachter is wie het was en dit jongetje wordt even flink aangesproken op zijn gedrag. Het andere personeel van de gite wordt ook ingelicht en de jongen wordt van het terrein af gezet.

Seydou in Youga Piri

Na al deze commotie lopen we aan richting de basisschool van Sangha. We voelen ons bij Seydou enorm thuis en willen graag iets terug doen. Hoewel het een klein gebaar is, worden de pennen en schriften (je ziet Marcel, ze komen goed terecht) die we aan de directeur overhandigen zeer enthousiast ontvangen. De directeur maakt de dankbare opmerking dat als iedere tourist een zelfde (kleine) hoeveelheid zou doneren, de kinderen hier enorm geholpen zouden zijn.

Terug bij de gite maken we de auto in orde om te vertrekken richting Irelli. Als ik, Morten, onder de auto kijk zie ik dat het achterste differentieel olie heeft gelekt en baal dus wel een beetje. Het is gelukkig niet veel en we besluiten om door te rijden en onderweg naar Burkina te kijken hoe het verder gaat.

Via Bongo rijden we nu over een vrij steil weggetje van betonplaten naar beneden. Net voordat we echter afdalen laat Seydou ons stoppen. Als we uitstappen zien we op de grond een aantal vakken met houten stokjes en tekens in de grond. Hij legt uit dat dit het tableau van de voorspellingen is. Als iemand bijvoorbeeld een keuze heeft om naar twee verschillende scholen te gaan, dan kan hij aan een ouder iemand vragen naar welke school hij het beste kan gaan. De oudere man (slechts een selecte groep kan dit) schrijft dan op een tableau de vraag. 's-Nachts komt de vos over de tableaus heen lopen en zijn sporen bepalen de uitkomst van de voorspelling!

Onderaan passeren we weer Banini en vervolgen we onze weg langs enkele andere dorpjes. Niet veel later arriveren we in Irelli. We eten bij het campement en laten nu aan Seydou ons EHBH fotoboek (Eerste Hulp Bij Heimwee) zien. Hij staat verstelt van de vele vrienden die we hebben en vindt het een enorm mooi idee.

Voor het eerst in de Dogon slapen we weer in ons autootje en zijn benieuwd hoe dat weer bevalt.

Dag 77, zaterdag 6 april 2002

Nou, vanacht hebben we dus slecht geslapen. We hebben flink zitten woelen en 's-nachts heeft een ezel onze achterklep nog gebruikt om zich te krabben, wat we overigens wel grappig vonden. Na het ochtendritueel bezoeken we twee dorpjes die deel uitmaken van Irelli. We lopen er echter wat sneller doorheen omdat we vanmiddag nog naar Bamba moeten waar een vis-ceremonie plaatsvindt.

Decorations in Trelli, Togu-na

Bij de versierde Togu-na geeft Seydou wel uitgebreid uitleg en weten we nu dus ook wat een aantal tekeningen betekenen. Verder stoppen we nog even bij drie mannen die wat muziek willen maken, maar dit vinden we een iets te touristisch tintje hebben (we hoeven niet ge?ntertaind te worden). Daarna zien we boven het tweede dorpje nog een grote hoeveelheid Tellem woningen die halverwege de zeer indrukwekkende wand, zo'n 400 ? 600 meter hoog, zijn gebouwd. De Tellem is een volk dat voor de Dogon in dit gebied leefde en hun woningen hoog in de rotsen hadden.

Om 10.00u, ja we zijn inmiddels vroege vogels geworden, vertrekken we met onze auto naar Bamba via een leuke, eenvoudige off-road route. Meteen bij binnenkomst is er een campement dat langzaam aan steeds verder wordt uitgebreid. Inmiddels is er een keuken, overkapping om onder te zitten, douche (afrikaans natuurlijk) en een toilet. Het dak van de bergruimte doet dienst als terras om op te slapen, maar wij houden het vanavond weer bij onze auto.

Vandaag is er een grote markt in Bamba en hier gaan we eerst even overheen wandelen. Seydou doet meteen nog wat inkopen voor het eten en wij kopen nog een zak dadels. Als we ook de zakjes met poeder voor het bereiden van drinken zien liggen kopen we er hier ook een aantal van. Seydou staat er verstelt van dat ze die zakjes hier gewoon verkopen want hij kende ze nog helemaal niet. We geven hem een aantal zakjes kadeau en nu weet hij waar hij ze in het vervolg kan kopen.

Weer terug bij het campement begint Seydou aan de middagmaaltijd maar omdat de start van de ceremonie bijna begint eten we snel even wat vlees dat al gebakken is. Daarna vertrek ik met Seydou naar de waterplas waar het allemaal gaat gebeuren. Sas blijft bij het campement en dat is niet omdat ze ziek is, maar simpelweg omdat vrouwen niet bij dit gedeelte aanwezig mogen zijn, jammer maar helaas dus!!!!!!!!

We kunnen meerijden met een vriend van Seydou in een Toyota Landcruiser HJ-60, eenzelfde auto als ons dus (alleen zonder turbo). Na het rijden in deze auto ben ik helemaal trots op onze auto, want bij deze auto rammelt echt alles en zie je de slechte staat er ook meteen aan af. De weg naar de poel kan je nu niet missen, want zelfs als je de weg niet kent hoef je alleen maar de mensenmassa (mannenmassa eigenlijk) te volgen. Als de poel nog aan het zicht ontrokken is door een kleine heuvel wordt de auto stilgezet op een vlakte die hier nu duidelijk als parkeerplaats dienst doet. Het staat er helemaal vol met voornamelijk ezelwagens, kamelen en wat auto's en er lopen allemaal mensen gespannen op en en neer. Aan de waterkant staan er al honderden mensen rondom een circel vormige waterplas die slechts een diameter heeft van ongeveer 50 meter. Het is een vreemd gezicht, bijna alle mannen hebben een ontblood bovenlichaam en de meeste hebben ook een korte broek aan, iets dat we niet gewend zijn bij de afrikanen.

Tellem houses near Trelli.

Hier wil ik toch wel wat foto's maken en Seydou gaat op zoek naar een oudste (dat is een van de ouderen die veel te zeggen heeft en een gedeelte van de ceremonie leidt) om om toestemming te vragen. Even ben ik Seydou kwijt, maar even later zie ik hem bij de auto staan. Het is toegestaan om foto's te maken, maar video-opnamen zijn wel verboden (omdat een video opname 'spreekt'). Seydou gaat naar de rand van het water toe, en ik zoek een mooi plekje op de heuvel uit om alles gade te slaan. Helaas sta ik hier achter een hoop andere mensen, maar ik wil nu niet van plaats veranderen omdat er opeens door iemand allerlei dingen worden gezegd en de hele groep met mensen hierop reageert. Als ik net mijn fototoestel klaar heb wordt blijkbaar het startsein gegeven en alle aanwezigen stormen het water in. Het lijken net mieren die collectief het werk doen. Ze krioelen rond in de poel en proberen allemaal vis te vangen die blijkbaar in de poel zit. Met rieten fuiken, jute zakken of wat ze allemaal nog meer voor handen hebben kammen ze iedere centimeter van het water uit. Inmiddels ben ik naar de andere kant gelopen omdat ik dan beter foto's kan maken omdat de zon in mijn rug staat. Hier sta ik stomverbaast als ik een man dol gelukkig het water uit zie lopen met een vis van zeker 80 cm.!!!!! Na verloop van tijd, 1 diarolletje is inmiddels volgeschoten, loop ik richting de auto en ziet Seydou mij. Hij wil dolgraag nog een foto en dus leent hij een fuik van iemand anders, gaat weer terug het water in en neem ik nog een aantal dia's.

De auto waarmee we heen zijn gereden is al weg en dus moeten we te voet terug. Nu heb ik het wel zwaar, want de fles water die ik meegenomen had, heb ik in de auto laten liggen en nu ik al continue in de blakende zon heb gestaan heb ik een enorme dorst. Seydou heeft het ook zwaar, want hij is zijn slippers kwijt en moet nu op zijn blote voeten door het hete zand lopen. Een klein jongetje loopt ons vrolijk voorbij op blote voeten en heeft blijkbaar geen problemen met de temperatuur, maar ja dat is het verschil tussen iemand die altijd op blote voeten loopt en iemand die altijd met schoenen aanloopt.

Grainbarn with a dead cat and bird. Terug bij het campement ben ik een kreeft en drink ik meteen een liter water, dat was dus echt nodig. Als ik even later de auto ga verzetten zodat deze goed staat voor de avond rijd ik hem achteruit tegen een boompje aan, domoor die ik ben! Dat heb je dus als je het snel even wil doen en dus niet goed oplet. Gelukkig heeft alleen de achterbumber een deukje en is er verder niks aan de hand. We lopen nog een keertje de markt over omdat we nu wat meer rust hebben. De mensenmassa die hier rondloopt zorgt echter voor een enorme stofwolk en dus hebben we alledrie last van onze keel. Als we met het avondeten willen beginnen heeft Sas last van haar buik en gaat even liggen. Seydou en ik maken het eten klaar en terwijl we bezig zijn begint het flink te waaien en zien we in de verte de hemel oplichten. Inmiddels voelt Sas zich ook weer wat beter en als we even later zeggen dat het gaat regenen gelooft Seydou ons niet. Niet veel later staat hij echter stomverbaast als de eerste druppels op zijn hoofd vallen. In de verte onweert het nog steeds maar dat komt gelukkig niet dichterbij. Met het licht van de olielampjes kletsen we nog een hele tijd met Seydou en we kruipen pas om 0.00u (dat is inmiddels voor ons dus laat) de auto in.

Dag 78, zondag 7 april 2002

We worden weer vroeg wakker, maar komen vandaag wat langzaam op gang. We hebben met Seydou afgesproken dat we hem in Sangha afzetten en hebben dus eigenlijk gisteren onze laatste dag officieel met gids doorgebracht. Omdat we Seydou in deze paar dagen erg zijn gaan waarderen en we hem meer zijn gaan zien als vriend in plaats van als onze gids, willen we hem als dank nog wat geven. We zoeken een Utopia-t-shirt uit en ook willen we een t-shirt aan de kok geven en hebben we zeepjes voor Seydou zijn vrouw en ansichtkaarten voor zijn kinderen. We leggen alles in een tasje klaar, zodat we het in Sangha meteen kunnen geven.

Met een emmertje water frissen we ons op en gaan we aan tafel voor het ontbijt. Als we bijna uitgegeten zijn, staat Seydou ineens op en rommelt wat in zijn tas. Hij loopt naar Morten en hangt onverwachts een kettinkje, een zwart koortje met daaraan een steentje in de vorm van Afrika, bij hem om. Ook ik krijg er een omgehangen en we zijn echt even sprakeloos! Hij legt uit dat de kettinkjes symbool zijn voor onze reis door Afrika en we vinden het echt heel lief van hem.

Nadat we de laatste dingen afgerekend hebben, halen we onze tas met kadootjes, omdat we het nu toch wel een goed moment vinden om ze te geven. Seydou is er erg blij mee en wisselt meteen zijn eigen t-shirt om voor het Utopia-shirt. Ook zal hij zorgen dat de andere kadoos bij de juiste personen terecht komen. Als we denken dat we de auto kunnen gaan halen, komt Seydou met nog een verrasssing. Hij heeft nog kadootjes voor onze ouders (we vertellen nu even niet wat, want dan is het voor hen geen verrasssing meer) en nu zijn we helemaal stomverbaast.

Met een grote lach op ons gezicht rijden we weg, om eerst onze tank te vullen met water. De pomp, die gisteren nog afgesloten was, is nu wel open en dat is te zien, want de vrouwen hebben meteen de put gelaten voor wat het is en staan gretig te pompen. Bij het eerste dorpje dat we tegenkomen stoppen we, omdat Seydou even bij de ouders van zijn proteg? langs wil gaan. Als we uitstappen worden we meteen bestormt door een groep kinderen, maar deze keer is het niet vervelend. Ze vragen nergens om en lopen alleen maar met ons mee, ondertussen onze handen vasthoudend. Terwijl we bij het huis even wachten omdat Seydou wat dingen bespreekt, blijven de kinderen allemaal geduldig om ons heen staan. Ze nemen rustig de tijd om onze blanke huid te bewonderen en vooral de donshaartjes en sproetjes op onze armen vinden ze erg interessant. Al snel worden we door een aantal meisjes over onze armen geaaid en trekken ze zachtjes aan de haartjes. Ze vinden het prachtig, zelf hebben ze dit niet, en wij moeten er echt om lachen.

Als we teruglopen, stoppen we nog even bij een moskee in het dorp, zodat Morten een foto kan maken. Het is een klein moskeetje van rode klei en in de muren zijn versieringen aangebracht. Omdat de kinderen voor het fototoestel staan te springen, gebaar ik dat ze bij mij moeten komen en dat we dan allemaal op de foto kunnen. Als Morten klaar is met de moskee, staan ze allemaal al netjes opgesteld te wachten zodat hij ook het groepje nog kan vastleggen.

Op het moment dat we weer weg willen rijden, staat er een man bij de auto met de vraag of hij mee kan rijden. Tot nu toe hebben we dit niet gedaan, maar Seydou vindt het niet erg om met zijn tweeen op de bijrijdersstoel te zitten en dus nemen we hem mee.

Bij een volgend dorpje stoppen we omdat Seydou hier nog wat dingen moet regelen voor het verlengen van een identiteitskaart van een oudere man die hier woont. Het hoofd van de school in dit plaatsje is een vriend van Seydou en omdat we vergeten zijn te filmen dat we spullen bij het schooltje in Sangha gegeven hebben, wil Seydou dat we nu wat pennen en schriften, die hij bij zich heeft, geven. En zo staat dus toch nog op film dat we spulletjes aan een schooldirecteur overhandigen, al zijn het dus niet onze eigen pennen en schriften.

Terwijl Seydou zijn zaakjes verder regelt blijven wij bij de auto. We maken nog wat aantekeningen van de Dogon en repareren met gaffatape het reservoir van de koelvloeistof en vullen hem bij met water. Nu maar hopen dat dit werkt, want anders moeten we op zoek naar een nieuw reservoir.

We zetten onze 'lifter' af in zijn dorp en rijden zelf door naar Sangha. Onderweg vertelt Seydou ons al welke twee afslagen we straks kunnen nemen als we de Dogon gaan verlaten. We kunnen een directe route de Dogon uitnemen of kiezen voor een route die nog helemaal langs de falaise loopt. Als we deze route nemen, moeten we ook een duin overbruggen, maar Seydou heeft navraag gedaan en dat moet met onze auto te doen zijn. We zijn allebei best wel moe en weten dus nog niet waar we voor gaan kiezen. Allebei de afslagen staan in ieder geval gemarkeerd in de GPS, dus we kunnen straks beslissen wat we doen.

Als we bij de gites aankomen zit een groep mannen op de grond uit twee grote schalen rijst met saus te eten. Seydou vraagt of we mee kunnen eten en dat is geen probleem. Het grappige is dat we een paar dagen geleden nog hier aan een tafel als toerist zaten te eten, terwijl we nu als vrienden van Seydou op de grond zitten en genieten van het moment.

Our last impressions of the Dogon.

Het is nu echt tijd geworden om afscheid te nemen. We controleren nog even of we het goede adres hebben om brieven en foto's naar toe te sturen en geven nog een vel papier, waarop we al wat belangrijke engelse woorden en zinnen gezet hebben, Seydou wil graag engels leren, en ons eigen adres. Seydou is er erg blij mee en we hopen dat het ons lukt om snel een echt woordenboekje (frans-engels) naar hem op te sturen, iets wat we eerder al belooft hebben. Als laatste geeft Seydou ons nog de zonnehoed, die Morten alle dagen op heeft gehad, kado en rijden we echt aan.

Onderweg besluiten we om toch de lange route te nemen, zodat we nog even kunnen genieten van de natuur en ook deze kant van de falaise helemaal kunnen zien. We rijden terug naar Irelli en vanaf daar wordt het helemaal nieuw voor ons. We volgen het spoor zo dicht mogelijk langs de falaise en langzaamaan zien we aan de andere kant de rode zandduinen opduiken. Het pad waar we op rijden wordt ook steeds muller, maar door onze ervaringen die we in Mauritanie opgedaan hebben, komen we er goed doorheen. We genieten volop en zijn blij dat we voor deze route gekozen hebben.

Na een bocht moeten we ineens echt een duin oversteken en gaat het vrij steil omhoog. Omdat ik, Sas, hier even niet op voorbereid ben heb ik te weinig vaart en ook staat de auto nog niet in de lage gearing. Halverwege het duin komen we dan ook helaas tot stilstand en kunnen we dus een stuk achteruit om het opnieuw te proberen. Ook deze poging mislukt, al kom ik al een stuk verder. Bij de derde poging zijn ondertussen een heleboel jongetjes aan komen lopen die de auto willen gaan duwen. Ik wordt er zenuwachtig van en we besluiten om om te wisselen, zodat Morten het nog een keer kan proberen. Volgens de jongetjes lukt het niemand om op eigen kracht het duin over te steken en ze staan te popelen om te duwen. Helaas voor hen is dit niet nodig en staan ze met stomme verbazing te kijken als Morten in volle vaart hen voorbij het duin over rijdt!!! Natuurlijk genieten we volop, Morten helemaal, en zijn we trots op wat ons autootje allemaal kan!

Pas later, als we het zachte gedeelte voorbij zijn en op zoek gaan naar een slaapplaats, realiseren we ons, dat we geeneens de bandenspanning hebben laten zakken, iets wat we in Mauritanie in de zandduinen wel gedaan hebben. Nu vinden we het helemaal leuk dat het oversteken van het duin ons eigenlijk zonder al te veel problemen gelukt is.

Zo'n 10 kilometer voor Koro, het laatste stadje in Mali, zetten we de auto neer. We eten, bekijken de video-opnamen van de laatste dagen en vallen uitgeput om 20.00u al in een diepe slaap.

Burkina Faso